دکتر جلال بدخشانی، دانشیار بخش تحقیقات و انتشارات علمی مؤسسه مقاله‌ای در «کنفرانس بین‌المللی میراث علمی و فلسفی خواجه نصیرالدین طوسی» که توسط مؤسسه‌ی پژوهشی میراث ادبی با همکاری یونسکو، کتابخانه‌ی ملی ایران، دانشگاه تهران گروه تحقیقی تاریخ علم و بسیاری از نهادهای آموزشی و رسانه‌ای دیگر برگزار شد، ارایه نمود.

 

دکتر بدخشانی در این ارایه، توسعه‌ی تفکراسماعیلی و سهم خواجه نصیرالدین طوسی در تحکیم دعوت اسماعیلیه‌ی نزاری را تشریح نمود. این ارایه که به زبان فارسی بود، نگاهی عمیق به خاستگاه خواجه نصیرالدین طوسی (۵۹۷-۶۷۲ ق/۱۲۰۱-۱۲۷۴ م.) می‌اندازد. او برجسته‌ترین دانشمند جامع‌الطرفین جهان اسلام در قرن ۷ ه.ق/۱۳ م. بود و بیش از ۳۰ سال از عمر خود را در همجواری شخصیت‌های برجسته‌ و امامان اسماعیلی معاصر خود از جمله امام علاءالدین محمد (متوفی ۶۵۳ ه.ق./ ۱۲۵۵ م.) ، و امام رکن‌الدین خورشاه (وفات ۶۵۵ه.ق./۱۲۷۰ م.) سپری نمود.دکتر بدخشانی مرتبه‌ی علمی طوسی و چالش‌هایی را که اسماعیلیان نزاری در آن زمان با آن روبرو بودند توصیف نمود که امام اسماعیلی را به دعوت از طوسی برای اقامت در الموت، مرکز دعوت اسماعیلی نزاری وا داشت. به گفته‌ی دکتر بدخشانی، تمایل به حضور طوسی در الموت مشابه موقعیتی بود که در آن امام الحاکم، خلیفه‌ی فاطمی مصر، حمیدالدین الکرمانی، پژوهشگر عالی‌رتبه‌ی ایرانی را از ایران به اقامت در قاهره فرا خواند. در هر دو مورد ، ائمه‌ی اسماعیلی به دنبال تحکیم دعوت اسماعیلی بودند که با چالش های داخلی و خارجی مواجه بود .

 

طوسی در ابتدا با نگارش اخلاق محتشمی و اخلاق ناصری نگرشی جدید به اخلاق را مطرح نمود. سپس در الموت شاهکارش در علم نجوم را با عنوان معینیه و شرح آن به پایان رساند در حالی که همزمان تفسیر خود بر اشارات ابن سینا را تکمیل نمود. حاصل سخنرانی‌های طوسی که در مجالس‌ حکمت ایراد می‌شد توسط همکار نزدیک وی حسن محمود کاتب گردآوری و روضه‌ی تسلیم نامیده شد.

 

چشم‌اندازی جامع از تفکر مذهبی اسماعیلیه‌ی نزاری را می‌توان در ترجمه‌های دکتر بدخشانی بر رساله‌های طوسی یافت. این رساله‌ها عبارتند از: «سیر و سلوک» (لندن ۱۹۹۸)، «روضه‌ی تسلیم» (لندن ۲۰۰۵) و آخرین آنها که توسط مؤسسه‌ی مطالعات اسماعیلی و آی.بی. تاوریس منتشر شده است یعنی «قرائت‌های شیعی از اسلام: سه رساله در کلام و معادشناسی اسلامی» (لندن، ۲۰۱۰) که شامل سه رساله‌ی کوتاه «تولّی و تبرّا»، «مطلوب‌المؤمنین» و «آغاز و انجام» است.

 

دکتر بدخشانی در حال حاضر در مراحل نهایی انتشار دیوان قائمیات اثری از قرن سیزدهم است، یک شاهکار شعر فارسی که توسط حسن محمود کاتب در الموت گردآوری شده است و منعکس‌کننده‌ی دیدگاه کلامی نصیرالدین طوسی و دیگر نویسندگان اسماعیلی آن دوره است.

 

جدا از محققان برجسته‌ی بسیاری از ایران، محققانی از ۱۶ کشور دیگر در این کنفرانس که پوشش خبری گسترده‌ای داشت شرکت داشتند.

 

صفحه‌های مرتبط در سایت مؤسّسه‌ی مطالعات اسماعیلی:

اخبار و رویدادها: شرکت محققان مؤسسه در کنگره‌ی جهانی مطالعات خاورمیانه

آرشیو ۲۰۰۸ اخبار: ارایه‌ی مقالات در کنفرانس دوسالانه‌ی مطالعات ایرانی

خبر مشارکت مؤسسه: چهارمین کنفرانس دوسالانه‌ی مطالعات ایرانی ، بتسدا، مریلند ۲۴ می ۲۰۰۲