دکتر محمّد راسخ، پژوهش‌گر ارشد مؤسّسه‌ی مطالعات اسماعیلی، کتاب جدیدی منتشر کرده است که به بررسی چگونگی واکنش فقه ارث مسلمانان به ساختارهای در حال تغییر خانواده و برداشت‌های معاصر از انصاف و عدالت می‌پردازد.
کتاب «بازنگری در فقه ارث مسلمانان» اصول زیربنایی قانون ارث سنّی و شیعه را بررسی می‌کند و می‌پرسد که چگونه می‌توان قواعدی را که در بسترهای اجتماعی پیشین تدوین شده‌اند، در پرتو واقعیّت‌های زندگی مسلمانان امروز تفسیر کرد.
ارث از دیرباز یکی از حوزه‌های مهم فقه اسلامی ( فقه ) بوده است و به پرسش‌هایی در مورد چگونگی توزیع اموال بین اعضای خانواده می‌پردازد. دکتر راسخ به بررسی چندین موضوع می‌پردازد که در زمینه‌های معاصر به طور فزاینده‌ای اهمیّت یافته‌اند، از جمله حقوق ارث زنان، جایگاه فرزندان و نوه‌ها، تفاوت‌های مذهبی بین وراث و روابط اقتصادی در حال تغییر در خانواده‌ها.
این کتاب بررسی می‌کند که فقه ارث اسلامی چگونه می‌تواند به تغییرات زندگی خانوادگی پاسخ دهد، از جمله ساختارهای در حال تحوّل خانواده و تغییر نقش‌ها و مسئولیّت‌های اقتصادی زنان و مردان. کتاب بررسی می‌کند که این تحوّلات چگونه بر پیش‌فرض‌هایی که قواعد مستقرِ ارث بر پایه‌ی آن‌ها شکل گرفته بود اثر می‌گذارند، و نیز و دامنه تفسیرهایی را در سنّت در نظر می‌گیرد که ضمن تکیه بر اصول اسلامیِ انصاف، عدالت و مسئولیّت اجتماعی، شرایط معاصر را بازتاب دهند.
وراثت، عدالت و مسئولیّت اجتماعی
مسلمانان با بررسی قرآن معتقدند که قرآن کریم حاوی وحی الهی به حضرت محمّد (ص) است که طی ۲۳ سال در اوایل قرن هفتم میلادی در مکه و مدینه دریافت شده است. دکتر راسخ با بررسی سنّت و مکاتب اصلی فقه اسلامی، به استدلال پشت قوانین ارث می‌پردازد. او برای نمونه مواردی را در چارچوب همین سنّت موجود شناسایی می‌کند که در آن‌ها وارثان مرد و زن سهم برابر می‌برند، و نشان می‌دهد که اصل «سهم دو برابرِ وارث مرد نسبت به وارث زن» در همه‌ی شرایط صدق نمی‌کند. به باور او، این پیشینه‌ها می‌تواند مبنایی برای بازنگری در دیگر جنبه‌های فقه ارث در بستر معاصر فراهم کند. این کتاب همچنین به رابطه‌ی میان ارث و مسئولیّت مالی می‌پردازد. استدلال‌های کلاسیک برای تفاوت در سهم‌الارث اغلب به تفاوت تکالیف مالی در خانواده پیوند داده می‌شد. دکتر راسخ می‌پرسد وقتی نقش‌ها و مسئولیّت‌های اقتصادی زنان و مردان تغییر می‌کند، بر سر آن استدلال چه می‌آید.
این مطالعه فراتر از خانواده می‌رود تا ارث را به عنوان یک مسئله‌ی مسئولیّت اجتماعی در نظر بگیرد. با استفاده از آیات قرآنی و نمونه‌هایی از سنّت اسلامی در مورد تأمین نیازمندان، بررسی می‌کند که چگونه ارث می‌تواند به اصول گسترده‌تر رفاه اجتماعی و توزیع عادلانه‌ی ثروت کمک کند. از طریق این تحلیل، «بازنگری فقه ارث مسلمانان» به گفتگوی مداوم در مورد تفسیر، تغییر واقعیّت‌های اجتماعی و جایگاه انصاف و عدالت به عنوان ارزش‌های اساسی در قانون اسلامی کمک می‌کند.
درباره‌ی نویسنده
دکتر محمّد راسخ، پژوهش‌گر ارشد در مؤسّسه‌ی مطالعات اسماعیلی است که تحقیقات او حوزه‌های حقوق و الهیّات اسلامی، حقوق اساسی تطبیقی، فلسفه‌ی هنجاری و حقوق و اخلاق زیست‌پزشکی را در بر می‌گیرد.
کتاب «بازنگری فقه ارث مسلمانان» به صورت کتاب جیبی و کتاب الکترونیکی موجود است. همچنین دسترسی آزاد برای مطالعه‌ی آنلاین یا دانلود رایگان آن نیز وجود دارد.
