مؤسّسهی مطالعات اسماعیلی (IIS) میزبان یک دورهی آموزشی از انستیتوی تعلیم و تربیتِ دانشگاه کالجِ لندن (UCL-IoE) بود که گروهی از دانشجویان بینالمللی را گِردِ هم آورد تا بررسی کنند که چگونه تعلیم و تربیت میتواند به برخی از مبرمترین چالشهای جهانی زمان ما پاسخ دهد. مؤسّسهی مطالعات اسماعیلی سهم فکری غنیای داشت و دانشجویان را قادر ساخت تا عمیقتر و فراگیرتر با تعلیم و تربیت در بافتهای اسلامی درگیر شوند. این دورهی آموزشی ۱۰ هفتهای با عنوان «چالشهای جهانی معاصر در آموزش و عدالت: مطالعات موردی از بافتهای اسلامی» ، به سرپرستی دکتر لیلا کدیوال ، دانشیار UCL IoE و فارغالتّحصیل مؤسّسهی مطالعات اسماعیلی، از ۱۳ ژانویه تا ۲۴ مارس ۲۰۲۶ برگزار شد و ۲۲ دانشجوی کارشناسی ارشد UCL-IoE از ۱۷ کشور را در خود جای داد.
این برنامه دانشجویان را تشویق میکند تا به بررسی انتقادی نیروهای به هم پیوستهای بپردازند که چالشهای جهانی معاصر، از جمله بیعدالتی اقلیمی، مهاجرت، نابرابری، درگیری و ایجاد صلح و عدالت جنسیّتی را شکل میدهند. این واحد درسی به جای اینکه با این مسائل به عنوان موضوعاتی دور یا انتزاعی برخورد کند، از شرکتکنندگان دعوت میکند تا در مورد چگونگی شکلگیری زندگی جوامع در سراسر جهان، از جمله جوامع خودشان، از طریق تاریخ و ساختارهای جهانی تأمّل کنند. دانشجویان از طریق بحث در مورد تعلیم و تربیت در جوامع متنوّع مسلمان، بررسی میکنند که چگونه سیستمهای آموزشی میتوانند نابرابریها را هم بازتولید کنند و هم به چالش بکشند.
این واحد درسی، رویکردهای رابطهای، جبرانی و تقاطعی به دانش را برجسته میکند و دانشجویان را تشویق میکند تا روایتهای غالب را زیر سؤال ببرند و از طریق سمینارها، کارگاهها، بازدیدهای میدانی و مطالعات موردی، با سنّتهای فکری متعدّد و اشکال مختلف یادگیری درگیر شوند.
این واحد درسی نشاندهندهی همکاری علمی رو به رشد بین انستیتوی تعلیم و تربیتِ UCL و IIS است. حسین جسانی ، رئیس واحد مطالعات آسیای جنوبی در IIS، تحت هدایت و رهبری پروفسور زین قاسم ، مدیر، از سال ۲۰۲۳ با همکاران UCL-IoE همکاری داشته است. اکثر جلسات در هر دو برنامهی ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ در مرکز آقاخان برگزار شد . عنوانی که توسّط شاه ایران به امام اسماعیلی وقت در سال ۱۸۱۸ اعطا شد و توسّط هر یک از جانشینان او به امامت به ارث رسید. این مرکز، محیطی پویا برای یادگیری و بحث میانرشتهای فراهم میکند.
یکی از نکات برجستهی این واحد درسی، جلسهای در مورد کار شبکهی توسعهی آقاخان بود . شبکهی توسعهی آقاخان (AKDN) تلاشی معاصر از سوی امامت اسماعیلی برای تحقق اخلاق و وجدان اجتماعی اسلام از طریق اقدامات نهادی است. ادامه ، ارائه شده در ۱۷ فوریه ۲۰۲۶ توسّط پرنسس زهرا آقاخان.
در جریان جلسهشان، شاهزاده زهرا توضیح دادند که چگونه شبکهی توسعهی آقاخان (AKDN) به چالشهای معاصر جهانی در مناطق محل فعالیّت خود میپردازد. او بر همکاری بلندمدّت این شبکه با جوامع محلّی تأکید کرد و یادآور شد که AKDN حتّی در شرایطی که اوضاع سیاسی رو به وخامت میرود یا سایر سازمانها عقبنشینی میکنند، چنانکه در زمینههایی مانند سوریّه و افغانستان دیده شده است، به اجرای برنامهها و پروژههای خود ادامه میدهد. بخش مربوط به AKDN همچنین شامل تأمّلاتی از سوی یکی از دانشجویان، سارا بویدِن (دختر شاهزاده زهرا)، بود که بینشهایی برگرفته از مشاهدات خود از ابتکارات AKDN را با دانشجویان در میان گذاشت و به آنان «نگاهی از نزدیک» به فعالیّتهای توسعهای در میدان عمل ارائه کرد. دانشجویان این سخنرانی را بسیار مثبت ارزیابی کردند. یکی از شرکتکنندگان نوشت:
شنیدن سخنان الهامبخش شاهزاده زهرا در مورد شبکهی توسعهی آقاخان و تجربیّات ایشان، و همچنین شنیدن صحبتهای سارا در مورد آشناییاش با فعالیّتهای این بنیاد، مایهی افتخار بود.
یکی دیگر از شرکتکنندگان گفت: صادقانه بگویم، برای من شخصاً، چیزهای بسیار زیادی بود که میتوانستم دربارهی این نهادها از شاهزاده خانم زهرا بیاموزم. شنیدن صحبتهای او در چارچوب توسعه بسیار دلنشین بود.
او نمونههای شگفتانگیزی از کارهای بومیسازیشده و جامعهمحور ارائه کرد - اینکه تا چه اندازه میتوان بر جامعه تمرکز گذاشت و آثار آن تا چه حد ماندگار است. سخنان ایشان کاملاً با تجربهی کاری خودم که در آن بومیسازی یک چالش است، ارتباط داشت و در تضاد کامل با یافتههایم دربارهی سایر سازمانهایی بود که مطالعه کردهام. او تجسّمی از اخلاق و ارزشهای عمیق بود.
تخصّص ترکیبی انستیتوی تعلیم و تربیت (IoE) دانشگاه کالجِ لندن (UCL) و مؤسّسهی مطالعات اسماعیلی به ایجاد یک محیط یادگیری غنی کمک کرد که در آن دانشجویان بتوانند به طور انتقادی با روابط پیچیده بین آموزش، عدالت و تغییر جهانی درگیر شوند، در حالی که آیندههای فراگیرتر و صلحآمیزتری را تصوّر میکنند. افراد متعدّدی که با مؤسّسهی مطالعات اسماعیلی مرتبط بودند در این برنامه مشارکت داشتند. حسین جسانی، رئیس واحد مطالعات آسیای جنوبی، جلسهای با عنوان «تنوّع در جهان اسلام» ارائه داد و فرضیّات مرسوم در مورد معنای مسلمان بودن را به چالش کشید. پروفسور فرید پنجوانی، رئیس مؤسّسهی توسعهی آموزشی، فارغالتّحصیل مؤسّسهی مطالعات اسماعیلی و عضو سابق هیئت اُمنای IIS، جلسهای در مورد سنّتهای تاریخی تعلیم و تربیت در بافت متنی مسلمانان عرب ارائه داد و دکتر نورمحمّدشاه نورمحمّدشایف ، همکار تحقیقاتی و هماهنگکنندهی پروژههای مجموعههای ویژهی اسماعیلی ، و رضوان کریم ، هماهنگکنندهی پروژهی تاریخ شفاهی، نمایشگاهی از اشیاء مجموعههای ویژه مؤسّسهی مطالعات اسماعیلی را ترتیب دادند و آثاری از پروژهی تاریخ شفاهی مؤسّسهی مطالعات اسماعیلی را ارائه دادند.
همکاران کتابخانهی آقاخان، رویدادها، امنیّت، فنّاوری اطّلاعات و ارتباطات، همگی در موفقیّت این برنامه نقش داشتهاند. مشارکت آنها به همراه همکارانشان از انستیتوی تعلیم و تربیتِ UCL، به ایجاد یک محیط یادگیری غنی از نظر فکری کمک کرد که دانشجویان را تشویق میکند تا با روابط پیچیده بین تعلیم و تربیت، عدالت و تغییرات جهانی به طور انتقادی تعامل کنند و در عین حال آیندهای فراگیرتر و صلحآمیزتر را تصوّر کنند.
