روز چهارشنبه، ۱۳ مه ۲۰۲۶، مؤسّسهی مطالعات اسماعیلی (IIS)، با همکاری ITREB تانزانیا، میزبان یک «گفتگوی کتاب» در دارالسّلام بود که به بررسی واحد درسی دورهی متوسّطهی مؤسّسه با عنوان «قرآن و تفاسیر آن» پرداخت. این جلسه به رهبری دکتر شینول جیوا ، دانشیار و هماهنگکنندهی بنیانگذار واحد مطالعات قرآنی در مؤسّسه، و با مدیریّت دکتر فاطمه دَنانی ، مدیر روابط با اهداکنندگان در مؤسّسه برگزار شد. در این جلسه ۱۸۵ عضو جماعت اسماعیلی برای یک شب بحث و گفتگوی اساسی در مورد کتاب مقدّس، تفسیر و زندگی فکری جوامع مسلمان گِردِ هم آمدند.
بررسی تنوّع تفاسیر قرآن
این جلسه تنوّع غنی تفاسیر قرآنی در طول تاریخ و فرهنگهای مسلمانان را بررسی کرد، ضمن اینکه به اهمّیت اخلاقی و معنوی قرآن برای زندگی معاصر نیز پرداخت. مباحث بر موضوعاتی مانند وحی، نبوّت، مرجعیّت (ولایت - اُتوریتی) و تفسیر، در کنار سؤالات گستردهتری در مورد چگونگی تعامل مسلمانان با کتاب مقدّس در زمینههای اجتماعی و تاریخی در حال تغییر، متمرکز بود.
ایدهی اصلی این شب، رویکرد متمایز مؤسّسهی مطالعات اسماعیلی در تدوین برنامهی درسی متوسّطه و شیوهی مطالعهی قرآن بود. دکتر جیوا دربارهی چارچوبِ تمدّنی، انسانگرایانه و علومِ انسانیِ لیبرال که زیربنای این واحد درسی است سخن گفت؛ چارچوبی که فراگیران را تشویق میکند از شیوههای سنّتیِ تعلیم و تربیت فراتر روند و به تأمّل، تفسیر و فهمِ زمینهمند روی آورند. در این گفتوگو تأکید شد که چگونه برنامهی درسی، دانشآموزان را با تکثّرِ قرائتهای قرآنی در میان سنّتهای گوناگون مسلمانان، دورههای تاریخی متفاوت و زمینههای فکری متنوّع آشنا میسازد، در حالی که همچنان بر بنیادهای اخلاقی و معنویِ ایمان استوار میماند.
قرآن، منبع بیپایان هدایت
دکتر جیوا با تأمّل در مورد وسعت و تنوّع تفاسیر قرآنی، از سخنرانی افتتاحیّهی حضرت والا آقاخان در کنفرانس «کلام خدا، هنر بشر» که در سال ۲۰۰۳ در لندن برگزار شد، نقل قول کرد:
... گفتمان قرآنِ شریف، سرشار از تمثیل و استعاره، استعاره و نماد، سرچشمهای بیپایان از الهام بوده و طیف گستردهای از تفاسیر را در بر میگیرد.
این آزادی تفسیر، سخاوتی است که قرآن مسلمانان بر این باورند که قرآن کریم حاوی وحیهای الهی به حضرت محمّد است که دو طول ۲۳ سال آغازینِ سدهی هفتم میلادی در مکّه و مدینه دریافت کرده است. این آزادی به همهی مؤمنان این اطمینان را میدهد که اگر در تلاشهای صادقانهی خود برای فهم کلام او اشتباه کنند، خدای رحمان، اگر در تلاش صادقانهشان برای فهم کلام او خطا کنند، آنان را خواهد بخشید. خوشبختانه، در نتیجهی همین حقیقت، این کتاب مقدّس همچنان اندیشه و رفتار مسلمانانی را که به جوامع تفسیری و گرایشهای معنوی گوناگون تعلّق دارند، در محیطهای فرهنگی متنوّع و از سدهای به سدهی دیگر، هدایت و روشنایی میبخشد.
ایمان، هویّت و تعلّق خاطر برای جوانان مسلمان اسماعیلی
این جلسه توجّه ویژهای به چگونگی پشتیبانی این برنامهی درسی از شکلگیری فکری و معنوی مسلمانان جوان اسماعیلی در جماعتهای متکثّر و به سرعت در حال تغییر داشت. سخنرانان بر اهمیّت تجهیز پیروان جوان اسماعیلی شاخهای از اسلام شیعی که اسماعیل، پسر ارشد امام شیعه جعفر صادق (متوّفی ۷۶۵)، را جانشین او میدانند، برای تعامل انتقادی و با اعتماد به نفس با پرسشهای مربوط به ایمان، هویّت و تعلّق خاطر و ایجاد درک عمیقتر از رابطهی بین قرآن، نهاد امامت اسماعیلی و نقش بنیادی آن در زندگی معاصر مسلمانان تأمل کردند.
این شب با بحثهای پرشور پیرامون پرسشهای تفسیر، زمینهی تاریخی و اهمیّت مداوم قرآن در عصر حاضر، مشارکت قابل توجّهی از مخاطبان را به همراه داشت. این رویداد بر ارزش ارائهی مستقیم بورسیّههای مؤسّسهی مطالعات اسماعیلی به جماعتهای اسماعیلی تأکید کرد و فضاهایی را برای گفتگوی معنادار بین پژوهشهای دانشگاهی و ایمان زنده ایجاد نمود.
